Al zeker een jaar of 3 worstelde ik met de situatie waarin ik moeilijk vorm kon geven aan mijn rouwproces, vooral vanwege de continue aanwezigheid van en zorg voor onze kleine kinderen. Ik was met dit vraagstuk zelfs al eens naar de Omdenken Podcast gestapt, wat resulteerde in een mooi, maar ook verwarrend gesprek, nog steeds zonder antwoord. Wel gaf het me (in elk geval korte tijd) meer rust door de aanwezigheid van mijn kinderen te omarmen, als datgeen wat er nog wél was, in plaats van het gevoel te houden dat ze mijn proces in de weg zaten.
Al eens vaker had ik naar rouwretraites gekeken. Vaak van een dag of een weekend, maar dat leek me te kort om uit de hectiek van alle dag te komen en m’n mindset volledig op iets anders te kunnen richten. Ik zag retraites van een week in een mooi huis in Spanje, maar juist met die kleine kinderen zou een week weg een te grote puzzel worden. Zo voelde het althans voor mij. Ik had me zelfs al eens voor een retraite ingeschreven bij mijn eerdere rouwcoach Esther van Apeldoorn, maar die ging toen wegens te weinig deelnemers niet door.
Halverwege dit jaar vond ik eindelijk een klein puzzelstukje van de oplossing in mijn zoektocht naar ruimte voor rouw: een rouwretraite op Terschelling onder begeleiding van Ilma Trip. Middels begeleiding van een coach, een midweek kennis maken met het eiland dat mijn zus zo liefhad, alsof het zo moest zijn. Vijf dagen om me helemaal in mijn verdriet te storten en te ervaren wat ik echt nodig heb om weer verder te kunnen. Hoewel het initieel een groepsretraite was, waren er (opnieuw) niet voldoende deelnemers, maar maakte Ilja voor mij een programma op maat voor een individuele retraite. Niet veel later voelde ik dat dat het juiste was, ik had helemaal geen behoefte aan andere rouwende mensen. Ik heb genoeg verhalen van lotgenoten gelezen en gehoord en heb vooral behoefte om mijn eigen verdriet eindelijk te kunnen voelen en onder ogen te zien.
De weg naar Terschelling
De eerste telefonische intakes met Ilja waren emotioneel en wat vreemd om me meteen zo bloot te geven, maar ik had er vertrouwen in dat het iets op zou leveren. Tegelijkertijd kwam ik niet veel later de pas geopende ‘Walk of Grief‘ tegen, een 75 kilometer lang rouwpad van 5 etappes op Terschelling. Even baalde ik dat ik voor de “georganiseerde” retraite gekozen had, maar legde me erbij neer.
Vanzelfsprekend liep de eerste poging om op retraite te gaan eind vorig najaar in de soep. Het hotel was al geboekt, maar vriendlief was voor een project in het buitenland, dus je raad het al… iemand moest er zijn voor de kinderen. Een week lang oppas regelen leek moeilijk en voelde nog steeds een brug te ver om georganiseerd te krijgen. Een tweede poging begin dit jaar lukte gelukkig wel, een week in maart vol met zon. Met een koffer bepakt met fotolijstjes, de fotoboeken van de uitvaart van mama en zuslief, een dagboek van zuslief sinds het begin van haar ziekte en een notitieboekje als cadeau van mijn tante, ging ik op pad. Met de auto naar Harlingen en vanaf daar de boot, dezelfde reis die zuslief ook al zoveel keren gemaakt had. Misschien wel dezelfde boot als waar zij op gevaren had.
Thuiskomen op het eiland van zuslief
Het voelde heerlijk, alleen op pad. Met niemand rekening hoeven houden, m’n gedachtes de vrije loop laten gaan over onderwerpen die voor mij belangrijk waren. Na een reis met de auto, de bus, de boot en nog een bus, kwam ik in de middag bij Hotel de Walvisvaarder uit. Een prachtige hotel midden op het eiland. Het hartelijke ontvangst bij de receptie maakte me emotioneel, ze waren duidelijk op de hoogte van de reden van mijn komst. M’n koffer werd aangenomen, ik kreeg een krantje, een koffie en niet veel later stond Ilma naast me. En lieve, hartelijke vrouw die m’n moeder had kunnen zijn.
Ilma zelf zat in een moeilijk week, waarin het slecht ging met haar eigen vader. Alsof het zo had moeten zijn, bood ze me (mede daarom) aan om zelf de Walk of Grief te gaan wandelen. Daar zei ik natuurlijk geen nee tegen, al werd het een uitdaging om 5 etappes in een midweek te volbrengen. Want áls ik ergens aan begin, dan wil ik het natuurlijk ook afmaken.. Ik kreeg een prachtige box met een routeboek, een houten kistje, een medaillon en wat spulletje voor onderweg.
Wandelen totdat m’n hoofd leeg was
Op dinsdag ging ik op pad, vanaf de Brandaris waar ik een kaartje achterliet, bestemd voor de Wall of Grief. Het werd een prachtige tocht. Uren lang struinen over eindeloze vlaktes, door de duinen, langs de ‘huilkuil’ (een symbolische plek in de duinen bij Hoorn), de Eenzame Boom op Arjensduin, het drenkelingenhuisje en uren lang eenzaam over een verlaten strand tot het donker werd. Ze zeggen dat Terschelling zo klein is dat je nooit verdwaalt en altijd weer thuis komt. Ook zeggen ze dat de Boschplaat op Terschelling de donkerste plek van Nederland is, een zogenoemd Dark Sky Park. Op de Boschplaats is het écht donker, zodat je van de natuur kan genieten, zoals het ooit overal op aarde was. En juist daar zag ik de zonsondergang en liep ik uren eenzaam terug naar “huis”.
Het eenzame wandelen deed me goed. Ik kwam weinig andere pelgrims tegen op mijn pad, wat fijn was, want ik wilde niets liever dan alleen zijn. In de dagen die volgden schreef ik een brief aan mama en zuslief, kocht ik een armbandje met Howliet-stenen die een zachte, kalmerende werking schijnen te hebben, brandde ik kaarsjes in de kerk, bracht ik de omvang van mijn gemis in kaart en schreef ik letterlijk alle gedachtes die me “dwars” zaten uit mijn hoofd. Telkens als er een gedachte naar boven kwam, ging ik zitten – desnoods midden op het wandelpad – en schreef ik hem uit m’n hoofd op de lege blaadjes achterin het routeboekje uit de box. De vragen die ik had, de worstelingen, de onmacht, het verdriet. Het luchtte op, vooral omdat ik eindelijk datgeen deed waar ik al 4 jaar naar smachtte: tijd voor mijzelf én mijn verdriet.
Een Elfje over Moeder Liefde
Als onderdeel van de wandeling mocht ik een envelop open maken bij een kooihuisje. Daarin zaten handgeschreven kaartjes van andere pelgrims. Alsof het zo moest zijn zat er een Elfje in, een dichtvorm die ikzelf ook graag gebruik:
Moeder Moeder Aarde Zij draagt je Voel bij elke stap Haar liefde Liefde.
Laat nou juist de Moederliefde hetgeen zijn wat ik zo mis. Een fundament, het gevoel van gedragen worden en een plek hebben om op terug te vallen. Onvoorwaardelijk, wie je ook wordt en wat je ook doet. Dat ik nu zoveel aan het wandelen was, zoveel stappen zette, met zoveel verdriet, juíst vanwege de liefde die ik voel, maakte de cirkel rond.
Afscheid van een nieuw thuis
Na 2 dagen wandelen, besloot ik de 5e etappe te laten voor wat het was en de laatste dag aan andere dingen te besteden. Hoe fijn het ook was, voor mijn gevoel liep ik met al dit wandelen en het doel dat ik mezelf opgelegd had om de hele tocht te volbrengen, ook hier opnieuw weg van hetgeen waar ik éigenlijk voor gekomen was. Ik besloot dat de 5e etappe een mooie opening kon zijn om nog eens terug te komen op dit fijne eiland en hopelijk nog veel vaker dan eens.
Voor het naderende afscheid van dit eiland, vroeg Ilja me op zoek te gaan naar iets in de natuur dat symbool stond voor wie mama en zuslief voor mij waren en hoe onze relatie was. Ook moest ik een brief schrijven aan mijn toekomstige ‘ik’, die zij op een onbekend moment per post naar mij zou versturen. Ik besloot de ‘huilkuil’ nog eens te bezoeken, die niet ver bij het hotel vandaan lag. Met de fotoboeken van de uitvaarten én het notitieboekje in mijn rugzak, ging ik op pad.
De opdracht met symbolische attributen kreeg ik natuurlijk niet voor niets, het zette me verplicht aan het denken wat mama en zuslief voor mij betekenden en daarmee ook wat er nu niet meer was. Het was een hele opgave om het juiste beeld in mijn hoofd te vangen én er passende voorwerpen uit de natuur bij te vinden. Uiteindelijk koos ik voor het plukje schapenwol uit de box die hoorde bij de ‘Walk of Grief’, als tweeledig symbool. Enerzijds voor de zachte, warme, zorgzame en beschermende kant van mama en tegelijkertijd kon ze gereserveerd, afstandelijk, kritisch en dominant zijn. Net zoals wol een dikke vacht in de wintermaanden kan zijn, die alle (weers)invloeden van buitenaf buiten houdt. Voor mijn relatie met mama vond ik een stukje boomwortel. Mama was mijn basis, mijn fundament, mijn houvast, maar ook voelde ik vaak een afstand en was ze letterlijk ver weg.
Voor zuslief was ik lang op zoek. Uiteindelijk tekende ik het YinYang-teken op een blaadje. We waren heel verschillend, maar toch ook hetzelfde, wat ik steeds meer ging inzien naar mate ik ouder werd. Als zussen waren we samen één, we hoorden bij elkaar. Voor onze relatie koos ik een schelp. Zuslief was nooit heel erg zichtbaar in mijn leven, die tijd moest nog komen. Ze was ze zorgzaam, beschermend, de wijste van ons twee (al vond ze dat zelf meestal niet) en bood ze mij zekerheid en stabiliteit. Tegelijkertijd was ze veel op zichzelf, op afstand en breekbaar, net als een schelp.
Terug naar de realiteit
Met al deze gevoelens, gedachten en reflectie werd het een fijne week van gedwongen eenzaamheid, vertragen en verdriet. Verdriet om wat er niet meer is, verdriet om wat er nooit geweest is en verdriet om wat er nooit zal zijn. Het was een week waarin ik misschien wel een nieuw thuis gevonden heb, de plek die zuslief zo lief had en mama ongetwijfeld ook prachtig gevonden zou hebben.
Na een bijzonder afscheidsritueel, nam ik afscheid van het fijne eiland en Ilma en stapte ik op de boot. Hoe zeer ik er ook van genoten had, m’n uiterste best deed om dat genieten vast te houden op de boot terug en de autorit naar huis, bij thuiskomst waren daar de kinderen. Werden de fijne gevoelens en herinneringen als “vanzelfsprekend” weer naar de achtergrond verdreven en stond de rol van mama weer aan.
Ilma adviseerde me om de komende tijd meer met m’n gevoel te doen en minder met m’n hoofd. Dat lijkt me een mooi streven, maar net zozeer ook een uitdaging voor iemand als ik, wiens hoofd áltijd overuren draait.. En anders kom ik gewoon snel weer terug voor nog een weekje vertragen, voelen en stilstaan.
♡
Mamma Liefde 
Plaats een reactie