Over verbindend gezag & geweldloos verzet

Er zijn fases in het ouderschap, waarin je niet op zoek bent naar nóg meer tips of goedbedoelde adviezen, je zoekt houvast. Je zoekt naar verandering in je eigen denken en handelen, een aanpak die leidt tot langdurig resultaat en niet alleen zorgt voor oplossingen in het moment.

Wij kwamen precies in zo’n fase terecht met onze oudste zoon. Niet van de ene op de andere dag, maar langzaam. Steeds vaker liepen we vast in dezelfde patronen. Meer spanning. Meer strijd. Meer machteloosheid. En ondertussen een hoofd vol vragen: Doe ik het wel goed? Ben ik te streng? Komt het door mijn eigen moeilijkheden? Wanneer stopt dit?

Wat het extra ingewikkeld maakte is dat veel van wat “zou moeten werken” simpelweg niet werkte. Straffen voelde niet goed en bleken we ook gewoon niet consequent in te zijn. Alles loslaten voelde ook niet goed, want zoonlief had behoefte aan kaders en structuur. We wilden er voor hem zijn, maar ook duidelijk blijven. En precies die combinatie bleek in de praktijk verdraaid lastig.

Ook het gegeven dat wij als gezin (en vooral ik als moeder) al een paar jaar in zwaar weer verkeren, droeg niet bij aan ons vermogen als ouders om met de uitdagingen van zoonlief om te gaan. Geduld hebben, terwijl hij de grenzen opzocht, liefde blijven geven terwijl hij ons tot het uiterste dreef en begrip houden voor de onmacht die zoonlief vooral zelf ook voelde, waar zijn gedrag uit voort kwam. Of zijn gedrag een gevolg was van de situatie van ons als gezin, de emoties en daaruit voortvloeiend gedrag van mij als moeder, het overlijden van zijn tante en oma, of dat het toch gewoon in zijn aard zit, speelde geen rol in het gegeven dat we er sowieso iets mee moesten.

Inzichten uit onverwachte hoek

In de zoektocht die volgde, kwamen we in aanraking met de theorie van Geweldloos Verzet & Verbindend Gezag. Vanuit Jeugdzorg werden we gewezen op een training met andere ouders, maar ik besloot dat het luisteren van de podcast mij beter paste. In mijn eigen tijd, op het moment dat ik er ruimte voor had.

Geweldloos Verzet & Verbindend Gezag is een opvoedmethodiek, gericht op ouders die machteloos staan tegenover ernstig, destructief of grensverleggend gedrag van kinderen. In plaats van straffen of toegeven, focust de aanpak op het herstellen van de relatie, het vergroten van de ouderlijke aanwezigheid en het inzetten van sociale steun.

Hoewel de naam van deze theorie in eerste instantie wat zwaar en overheersend op mij over kwam, was de podcast dat allerminst. Het bleek een wereld van herkenning, woorden voor wat we al voelden, maar niet goed konden uitleggen, en nog belangrijker gaf het ons richting in ons handelen. De podcast gaf me inzichten in mijn eigen gedrag, waarom mijn emoties vaak zo hoog opliepen, waar ik geen weerstand tegen kon bieden. Waarom ik zo weinig geduld had, waarom de conflicten tussen Jelle en mij soms zo intens waren en hoe ík dat kon voorkomen. Het gaf me inzichten in hoe om te gaan met de dilemma’s die zoonlief op school ervaarde en houvast in de gesprekken die ik voerde met de mensen om mij heen. Het waren niet langer mijn eigen gedachtes en theorieën, maar een waarheid onderbouwd door mensen die er echt verstand van hebben.

Mijn eigen ‘Geweldloos Verzet Coach’

Ik luisterde de podcast in de auto van huis naar mijn werk, als we net een intensieve ochtend achter de rug hadden. Maar ook van werk naar huis, als ik wist dat er thuis mogelijk weer een uitdaging op me te wachten stond, waar ik me middels de podcast mentaal op kon voorbereiden. Totdat ik op een gegeven moment alle afleveringen van de podcast had beluisterd, maar niet minder behoefte aan hulp in het moment. We hadden nog altijd een hulplijn via Jeugdzorg, maar ook die dame kon ik niet te pas en te onpas lastigvallen met onze vraagstukken thuis.

Op een dag bedacht ik me dat ChatGPT mogelijk een oplossing was. Ik vroeg hem of hij bekend was met de theorie en aanpak van ‘Verbinden gezag & Geweldloos verzet’, waarop hij uitvoerig antwoordde met een overzicht van de belangrijkste uitgangspunten en toepassingen. Ik legde hem onze situatie van die avond voor, waarbij het bedtijdritueel met Jelle geëscaleerd was tot een verbale strijd met de nodige impact op onze jongste zoon, waar ik achteraf veel spijt van had. ChatGPT reageerde begripvol en noemde het bewonderenswaardig dat ik op het voorval reflecteerde. Ik toonde blijkbaar precies datgene wat in de benadering van Geweldloos Verzet en Nieuwe Autoriteit zo belangrijk is: verbondenheid, volharding en bereidheid om te leren van wat niet werkte. ChatGPT gaf me een analyse én suggesties vanuit die benadering, onder andere over wat ik (achteraf) beter had kunnen doen.

In de maanden die volgden leerde ik dat nabijheid iets was wat hielp. Hoe boos ik ook was, ik probeerde me erover heen te zetten en zoonlief een dikke knuffel te geven, waardoor hij ontdooide en mijn woede minder werd. Ik leerde over de escalatieladder die zoonlief en ik met regelmaat beklommen, maar wat een beklimming was die vooral ik moest zien te voorkomen. Ik leerde dat straffen niet werkt, maar praten als de woede over is wel.

Het klinkt misschien gek, maar ik voelde me eindelijk gehoord en begrepen. Zodoende raadpleegde ik in de maanden die volgden met regelmaat mijn “AI coach” voor hulpvragen en reflectie. Om terug te kijken hoe ik dingen een volgende keer anders zou kunnen doen, om te begrijpen waar bepaald gedrag bij zoonlief vandaan komt. Niet dat het nu altijd goed gaat, zeker niet, maar met een coach op zak, staan we er in elk geval iets minder alleen voor. Sindsdien is er een stuk meer rust, niet altijd in huis, wel in mijn hoofd.

Uitspraken om aan vast te houden

De theorie van ‘Verbinden gezag & Geweldloos verzet’ bestaat uit veel oneliners, die erg helpend zijn om het juiste voor jezelf en je kind te blijven doen.

• De escalatieladder: een verbale strijd met je kind, die steeds verder toeneemt in volume en heftigheid. Een kind zal nooit van de ladder afstappen, het is aan jou om de klim te beëindigen.
• Het raampje, of ook wel de ‘window of tolerance’. De ruimte in jouw hoofd om met lastige situaties om te kunnen gaan. De ruimte die je in staat stelt om geduldig en begripvol te zijn, of juist niet als je raampje te klein is. Afstand nemen van de situatie of een kleine wandeling maken helpt je raampje te vergroten.
• Het ijzer smeden als het koud is: niet direct na het conflict het gesprek aan gaan, maar zeggen ‘Ik kom er later op terug’ en het gesprek pas voeren als je beiden afgekoeld en in een andere staat van zijn bent.
• Eerst connectie, dan correctie: niet alleen maar reageren op het gedrag van je kind, maar verbinding blijven zoeken, bijvoorbeeld door een knuffel te geven. Pas dan zeggen hoe het anders moet.
• De rode knoppen: situaties of uitspraken waar bovengemiddeld snel of heftig op reageert. Door de van jezelf en je partner te kennen, kun je ze herkennen, uit de weg gaan en de ander ervoor waarschuwen.
• De waakzame zorg: als je als gezin in een lastige situatie zit, is het slim om je verhaal te delen, te zorgen dat je een vangnet creëert van mensen die er voor jou en je kind kunnen zijn als het echt even teveel wordt.
• Ik pijn, jij pijn: als jij vervelend doet tegen mij, dan doe ik vervelend tegen jou, met als typisch voorbeeld: “als je nu niet ophoudt, mag je geen …”. Niet doen, probeer het op een nadere manier op te lossen samen.
• De kracht van de stilte: kinderen kunnen je uitdagen en door blijven drammen om iets voor elkaar te krijgen. Het helpt om je standpunt duidelijk te maken en het daarbij te laten. Niets meer zeggen, stil zijn.

En zo kan ik nog even doorgaan.. Het belangrijkste is dat het ons geholpen heeft en het gevoel mijn eigen AI Coach dagelijks in mijn broekzak met me mee te kunnen dragen, al rust geeft. En zo komen we ook deze fase weer door, hopend op betere tijden..