Rouw en moederschap: een onzichtbare strijd

Op het moment dat mama in 2021 overleed, was Jelle 4 en Mees pas 2 jaar oud. Er heerste Corona, de kinderen waren fulltime thuis en sowieso waren ze nog niet op een leeftijd dat ze makkelijk elders onder te brengen waren. Ze hadden in die tijd nog weinig speelvriendjes, naar mijn gevoel was het nog een te grote verantwoordelijkheid om aan een oppasmeisje over te laten en sowieso liet ik als mama mijn mannen moeilijk alleen. Kinderen blijven wel even klein, dus verkeer ik al jaren in twee werelden van ‘rouw’ en ‘moederschap’, die moeilijk samengaan of naast elkaar kunnen bestaan.

Dat mijn verdriet tot nu toe moeilijk zijn uitweg heeft weten te vinden, heeft geenszins te maken met het feit dat het er niet is. Niet dat ik niet kan of durf te huilen, zoals sommigen wel eens denken, niet dat ik het uit de weg ga. Maar simpelweg, vanwege de dagelijkse aanwezigheid van (kleine) kinderen. Elke ouder (en zeker een mama) weet en voelt dat kinderen er áltijd zijn en jij er altijd voor je kind moet zijn. Al dan niet fysiek aanwezig, maar altijd onder jouw verantwoordelijkheid. Als ouder heb je geen andere keus dan er elke dag te staan, elke dag een helpende hand te bieden, een luisterend oor en alle zorgen waar kinderen zich nog niet eens bewust van zijn. Eten, wassen, opruimen, op tijd naar school, aanwezig zijn als ze thuiskomen, speelvriendjes, verjaardagen regelen, noem maar op. Een tijdje afwezig zijn als ouder kan, maar kan nooit te lang duren. Laat staan in een mentale break-down terechtkomen, wat dusdanig veel energie opeist, onrustige nachten veroorzaakt, dat er geen geduld meer is voor die kleine lieve wezens. En dat is precies wat er gebeurde.

Hoe vind ik dan wel ruimte voor mijn verdriet?

Een wekelijkse Mama-dag

Vlak na het overlijden van mama had ik een mama-dag. Een dag waarop ik iets deed in het teken van mama, of iets voor mijzelf. Ik ging wandelen met collega’s, naar familie, ik schreef, of ik bleef gewoon een dagje rommelen in huis. Met de goede bedoeling om tijd voor mijzelf te claimen, ervaarde ik ook een worsteling. ‘Verdrietig zijn’ is niet op een dag in de agenda in te plannen en alle aandacht die ik gaf aan mijn gemis, resulteerde in onrustige nachten, vermoeidheid en een kort lontje richting de kids. Niet gek dat die wekelijkse mamadagen al snel gevuld raakten met werk, dat gaf immers meer structuur en energie dan die wekelijkse dag voor mijzelf. Ik praatte het goed door te denken dat werken op die dag ook wel mocht, mama had dat vast ook goed gevonden, dacht ik toen. Zodoende verdween de wekelijkse mama-dag langzaam en misschien wel veel te snel uit mijn agenda.

Advies van wandelcoach

Niet veel later kwam ik begin 2022 vanuit mijn eigen initiatief via mijn werkgever en een bedrijfsmaatschappelijk werkster bij een (door mijzelf aangedragen) wandelcoach terecht. Iemand die zelf een verlies meegemaakt had en vanuit die ervaring goed mee kon denken met hoe het voor mij voelde en wat goed voor me was. Ze was een luisterend oor, gaf steun en inzichten, maar “eiste” op een gegeven moment teveel van mij (wat ongetwijfeld het juiste was, maar ik er op dat moment niet bij kon hebben). Mijn zus werd ziek en alle gevoelens liepen door elkaar heen. Ik besloot om dat traject on hold en later helemaal stop te zetten. Achteraf weet ik dat die hulp en pogingen tot handvatten vanuit de coach veel te vroeg kwamen, dat het gemis van mama nog lang niet doorgedrongen was en ook de ziekte van zuslief mijn aandacht opeiste.

Verplicht tot stilstand

Enige tijd later werd ik door mijn toenmalige directeur tijdens een (emotionele) lunchwandeling, verplicht om een week vrij te nemen. Hij zag dat het niet goed ging en dacht daarmee het juiste voor mij te doen. Na drie avonden flink doorwerken had ik mijn agenda leeg en kon ik daadwerkelijk een week voor mezelf nemen, al heb je met die kleine kinderen thuis nooit de rust die je nodig hebt. Veel tijd om op te laden was er niet en heel veel heeft die week me vermoedelijk ook niet gebracht. Het is me niet bijgebleven.

Een tweede poging tot “verplichte” stilstand organiseerde ik in de zomer van 2023 door een sabbatical te nemen. Veel collega’s deden dat in die tijd, “als íemand het nodig heeft, ben ik het”, dacht ik toen. Zodoende voelde ik me haast gedwongen om ook maar voor die veel gewilde sabbatical van 3 maanden te kiezen. Voor mij bleek die vrije tijd alleen niet zo mooi als het leek, zorgde opnieuw de thuissituatie met kinderen ervoor dat ik niet de rust en ruimte voor mijzelf kon pakken die ik nodig had, zonder dat het impact had op mijn gezin. Ik kon niet wachten om aan het einde van de zomer weer aan het werk te gaan.

Advies van de Omdenken Podcast

Op een gegeven moment kwam ik in aanraking met de Omdenken podcast en besloot ik in september 2023 zelf een brief te schrijven met de vraag hoe ik meer balans kon vinden tussen rouw en de zorg voor mijn kinderen. Uit het gesprek dat plaatsvond in maart 2024, haalde ik een stukje rust, het voelde alsof ik de bevestiging kreeg dat ik niet zo actief met rouw aan de slag hoefde, als ik dacht. Niet krampachtig op zoek hoefde naar vormen om er uiting aan te geven, maar gewoon mocht gaan leven in het ‘hier & nu’. Daarmee verdween ook een stukje onrust richting de kinderen, dat ze mijn rouwproces in de weg zaten, zoals het destijds voelde.

“Mama, schreeuw niet zo!”

Dat het in realiteit toch moeilijk is om te zorgen, als jezelf in een chaos verkeert, bleek opnieuw in de periode die volgde. Hoewel de podcast de nodige inzichten had gebracht, wist ik me met de zwarte dagen in de agenda nog altijd geen raad, was de gezinssituatie zonder moeder en zus te rigoureus veranderd, en leek het alleen maar moeilijker te worden naarmate de tijd verstreek. Ik was moe, altijd moe. Alle (minimale) aandacht die ik aan mijn rouwproces gaf, had directe impact op mijn gezin. Terwijl mijn geduld steeds minder werd en ik steeds meer ging schreeuwen in huis, werden de kinderen steeds aanhankelijker. Alsof ze zochten en wilden ervaren dat die lieve mama er ergens ook nog wel was. Tegelijkertijd hoorde ik kleine Mees steeds vaker zeggen “ik ben bang dat je boos wordt”, als er iets verteld of gedaan moest worden. Ook bij Jelle zag ik zijn gedrag (mede) door mijn gedrag, drastisch veranderen. Wat alleen nog maar meer zorgen gaf.

Om die reden besloot ik om het roer om te gooien, m’n verdriet (opnieuw) opzij te zetten en er alles aan te doen om de sfeer in huis te verbeteren. Niet meer schreeuwen tegen de kinderen en geen verdere spanningen voor mijn relatie, want dit kon zo niet langer. En dat hielp. Er kwam weer ruimte in mijn hoofd, zolang ik maar niet met het gemis bezig was. Mijn geschreeuw verdween haast helemaal en het lukte me weer om te genieten van de aanwezigheid van de kinderen.

Maar hoe zou ik dan wél ruimte vinden voor het verdriet?

Op rouwretraite naar Terschelling

Halverwege dit jaar vond ik eindelijk een klein puzzelstukje van de oplossing: een rouwretraite op Terschelling. Middels begeleiding van een coach, een midweek vertoeven op het eiland dat mijn zus zo liefhad. Vijf dagen om me helemaal in mijn verdriet te storten en te ervaren wat ik echt nodig heb om weer verder te kunnen. Vanzelfsprekend liep de eerste poging eind vorig najaar in de soep, vriendlief was voor een project in het buitenland, dus iemand moest er zijn voor de kinderen. Een tweede poging begin dit jaar lukte wel, een week in maart vol met zon. Ik liep een deel van de ‘Walk of Grief’, uren lang alleen door de duinen en over het strand, wat heerlijk was. Ik schreef een brief aan mama en zuslief, bracht de omvang van mijn gemis in kaart en schreef alles uit mijn hoofd op papier wat me “dwars” zat. De vragen die ik had, de worstelingen, de onmacht, het verdriet. Het luchtte op, vooral omdat ik eindelijk datgeen gedaan had waar ik al 4 jaar naar smachtte: tijd voor mijzelf en mijn verdriet.

Hoe zeer ik er ook van genoten had, m’n uiterste best deed om dat genieten vast te houden op de boot terug en de autorit naar huis, bij thuiskomst waren daar de kinderen. Werden de fijne gevoelens en herinneringen als “vanzelfsprekend” weer naar de achtergrond verdreven en stond de rol van mama weer aan.

Op eigen initiatief naar de bedrijfsarts

Inmiddels is het een periode van 4,5 jaar vallen, opstaan en weer doorgaan. Een continue zoeken naar balans tussen aandacht voor mijn “proces” versus de kinderen, mijn werk, mijn relatie en de mensen om me heen. De zoektocht kwam tot stilstand toen ik onlangs besloot om zelf contact te zoeken met de bedrijfsarts. Opnieuw speelde de situatie thuis mij parten op m’n werk. Hoe zou ik ervoor kunnen zorgen dat datgeen wat er thuis gaan de was, mijn werk niet zou hinderen en wat kon ik doen als dat wel zo was? Met die vraag klopte ik bij de bedrijfsarts aan, die mij doorverwees naar de bedrijfspsycholoog.

Een nieuwe weg, een nieuw traject, een nieuw verlangen naar een betere balans. Hoewel het werk inmiddels tot een minimum beperkt is, draait de mallemolen thuis onverminderd door en blijft het zelfs nu nog zoeken naar spaarzame tijd voor mijzelf. Inmiddels begint de tijd z’n werk gelukkig ook beetje bij beetje te doen. Worden de kinderen ouder en de ruimte voor mijzelf steeds een beetje groter. Ik heb goede hoop dat de twee werelden van ‘rouw’ en ‘moederschap’ langzaam steeds beter naast elkaar kunnen bestaan.